Stel je voor: het is koud buiten, je hebt een lange dag gehad en je hebt zin in iets warms, rijks en eerlijk troostend.
▶Inhoudsopgave
Geen ingewikkelde fine dining, gewoon een dikke kom ramen met een perfect gekookt ei, een lekker stukje vlees en een bouillon die je bijna direct tot rust brengt. Maar hoe is dit gerecht eigenlijk zo populair geworden? En waarom is ramen bijna een levensstijl geworden in plaats van gewoon een maaltijd? Laten we het hebben over de geschiedenis van ramen, want die is één stuk interessanter dan je denkt.
De Chinese roots van ramen
Ramen komt eigenlijk niet uit Japan, al denken veel mensen dat wel.
De voorvader van ramen is het Chinese lamian, handgetrokken noedels in een bouillon. Het woord "laamian" betekent letterlijk "getrokken noedels", en dat precies beschrijft wat Chinese makers deden: ze trokken en strekten het deeg met hun handen tot er dunne, taaie noedels ontstonden. Deze traditie gaat honderden jaren terug in China.
De exacte datum is lastig te bepalen, maar de kunst van het trekken van noedels was al bekend in de Ming-dynastie, rond de 14e en 15e eeuw. Chinese immigranten namen deze kennis mee naar Japan, en daar gebeurde er iets bijzonders: het gerecht veranderde volledig van karakter.
Hoe ramen in Japan compleet anders werd
Japan ontvangt Chinese noedels en bouillons rond de late 19e eeuw, vooral via de havenstad Yokohama.
In 1859 opende de haven voor buitenlandse handel, en Chinese koks vestigden zich in de wijk die nu bekend staat als Yokohama Chukagai, het oudste Chinatown van Japan. Maar hier wordt het interessant. De Japanse koks namen het basisidee over, maar gaven het een eigen draai. Ze experimenteerden met de bouillon, voegden Japanse ingrediënten toe zoals miso en sojasaus, en pasten de noedels aan naar wat de lokale smaak prefereerde.
Het resultaat was iets totaal nieuws: niet meer puur Chinees, niet traditioneel Japans, maar iets daartussenin. In 1910 opende het eerste echte ramenrestaurant in Tokyo: Rairaiken.
Het was een Chinees-Japans restaurant dat shina soba serveerde, wat tegenwoordig Chuka soba heet.
De grote doorbraak na de Tweede Wereldoorlog
Het restaurant had een Chinese kok, en het gerecht was nog dicht bij de Chinese versie. Maar het was de start van iets groots. Na 1945 veranderde Japan snel.
Het land was verwoest, voedsel was schaars, en Amerikaanse hulp leverde goedkope tarwe en vet. Precies de ingrediënten die je nodig hebt voor noedels en vette bouillons.
Ramen werd het perfecte gerecht voor die tijd: goedkoop, snel, vullend en warm. In de jaren vijftig en zestig explodeerde de populariteit. Ramenwinkels, ramen-ya, verschenen overal in Japan.
Elke regio begon zijn eigen stijl te ontwikkelen. Sapporo werd beroemd om zijn miso ramen, Kitakata om zijn dunne noedels in varkensbouillon, en Hakata om zijn dikke, witte tonkotsu bouillon die uren lang wordt gekookt op varkensbotten.
Instant ramen: de wereld verandert in drie minuten
Dan komt 1958, en alles verandert opniewu. Momofuku Ando, een Taiwanese-Japans ondernemer, lanceert Chicken Ramen van Nissin.
Het was de eerste instant ramen ooit. Drie minuten in heet water en je had een maaltijd. De prijs? 35 yen, ongeveer evenveel als een pakje sigaretten. Momofuku Ando wordt later ook de uitvinder van Cup Noodles in 1971, en Nissin groeit uit tot een van de grootste voedselbedrijven ter wereld.
Vandaag de dag worden er wereldwijd meer dan 100 miljard porties instant ramen per jaar geconsumeerd. Dat is meer dan 13 porties per persoon op aarde.
De ramenrevolutie in Nederland
De meeste daarvan worden gegeten in China en Indonesië, maar Nederland staat ook niet slecht op de lijst.
In Nederland was ramen lang gewoon dat zakje van ofwel of ander merk uit de supermarket. Maar de laatste tien jaar is er een echte revolutie gaande. Restaurants als Ramen-Ya, Men-ya Insho en Takumi hebben laten zien dat ramen veel meer kan zijn dan snel en goedkoop.
De Nederlandse ramenscene groeit snel. In Amsterdam, Rotterdam, Utrecht en Den Haag vind je nu ramenbars die het niet meer nemen op met instant varianten.
Ze maken hun bouillon dagenlang, trekken noedels op bestelling, en serveren gerechten die je bijblijven. Het is een hele andere ervaring dan wat je gewend was.
Waarom ramen zo bijzonder werkt
Wat maakt ramen eigenlijk zo speciaal? Het is de combinatie van vijf elementen: de noedels, de bouillon, het tare (de smaakbasis), de toppings en de olie op de top.
Elke component heeft een functie. De bouillon geeft warmte en diepte, de noedels geven textuur, de toppings geven contrast, en de olie houdt alles warm en voegt rijkdom toe.
Goede ramen is geen snelle maaltijd. Een echte tonkotsu bouillon kook je twaalf tot achttien uur. Miso ramen vraagt om de juiste fermentatie van de miso.
Van straatvoedsel tot culinaire ervaring
Shoyu ramen, de heldere sojasausvariant, lijkt simpel maar is lastig goed te maken. De beste ramenmakers in Japan trainen jarenlang om hun techniek te perfectioneren.
Ramen is een van de weinige gerechten die zowel op straat als in een sterrenrestaurant thuishoort. In Tokyo kun je een perfecte kom ramen kopen voor minder dan 1.000 yen, ongeveer 6 euro. Maar je kunt ook restaurants bezoeken waar een kom 20 euro of meer kost, met handgetrokken noedels, truffelolie en zelfgemaakte chashu. Dat is precies wat ramen zo mooi maakt.
Het is eerlijk voedsel. Het is voor iedereen.
Het begon als armevoedsel voor arbeiders, groeide uit tot een nationale obsessie in Japan, en is nu een wereldwijd fenomeen. En het mooiste van alles? Je kunt het zelf maken in je eigen keuken.
Zelf ramen maken: makkelijker dan je denkt
Je hoeft geen professionele kok te zijn om lekkere ramen thuis te maken. Begin met een goede bouillon, koop verse noedels bij een Aziatische supermarkt, en experimenteer met toppings. Een zachtgekookt ei, wat gesneden uitjes, een scheutje sesamolie en wat nori, en je hebt al een solide basis.
Als je echt wilt duiken in de wereld van zelfgemaakte ramen, zijn er geweldige boeken en online bronnen beschikbaar.
Het belangrijkste is: begin simpel, proef veel, en wees niet bang om fouten te maken. Ramen is, net als het leven, beter als je het niet te serieus neemt.